Görsel dizi
Visual series
6 sayfa · Instagram, 5 Mart 2026
6 slides, in Turkish · Instagram
DEHB tanı artışı küresel ölçekte tartışılıyor
Rising ADHD diagnoses are debated worldwide
Tanı oranları artıyor. Peki bu artış neyi yansıtıyor?
Diagnosis rates are rising. What does this rise reflect?
- Telafi etkisi
- Catching up
- Çocuklukta tanı almamış kişiler erişkinlikte başvuruyor; kız çocukları ve kadınlarda tanı artıyor.
- People missed in childhood are seeking help as adults, and more girls and women are being diagnosed.
- Klinik deneyimin artışı
- Growing clinical experience
- Nörogelişimsel çerçeve genişledi ve eş tanı kavramı yerleşti.
- The neurodevelopmental framework has broadened and the idea of co-occurring conditions is now established.
- Toplumsal farkındalık
- Public awareness
- Bilgiye ve sağlık hizmetine erişim kolaylaştı; destek sistemlerine ulaşma isteği arttı.
- Information and health services are easier to reach, and more people want to access support.
- Bilimsel ilerleme
- Scientific progress
- Yürütücü işlevler, DEHB ve yaşam boyu seyir üzerine güçlü kanıtlar giderek artıyor.
- Strong evidence on executive functions, ADHD and its lifelong course keeps growing.
- Sosyal medya etkisi
- Social media
- Farkındalığı ve yardım arama davranışını artırabilir, ancak yanlış bilgi de fazla.
- It can raise awareness and help-seeking, but misinformation is also common.
KaynakSource: Nature, 2025
Kendine tanı koyma sorunu
The problem of self-diagnosis
“Bende DEHB olabilir” düşüncesini artıran etkenler var.
Some factors make the thought “I might have ADHD” more likely.
- Farkındalık eğitimi
- An awareness workshop
- DEHB riski düşük gençlere farkındalık eğitimi verildiğinde “bende DEHB olabilir” düşüncesi belirgin biçimde arttı. Belirtiler artmadan öz-tanı yükseldi.
- When young adults at low risk of ADHD attended an awareness workshop, the thought “I might have ADHD” rose markedly. Self-diagnosis increased without any increase in symptoms.
- Bilgi, beklenti, yorum
- Information, expectation, interpretation
- DEHB belirtilerini öğrenmek, günlük dikkat sorunlarını “DEHB” olarak yorumlamayı artırdı.
- Learning about ADHD symptoms made people more likely to read everyday attention lapses as “ADHD”.
- Beklenti (nocebo) etkisi
- The nocebo effect
- Olumsuz beklentiler, olağan deneyimlerin bozukluk belirtisi gibi algılanmasına yol açabiliyor. Kısa bir “nocebo eğitimi” bu etkiyi azalttı.
- Negative expectations can make ordinary experiences feel like symptoms of a disorder. A brief “nocebo education” reduced this effect.
- Popülerlik
- Popularity
- Artan görünürlük hizmete erişimi kolaylaştırırken yanlış öz-tanı riskini de artırabilir.
- Greater visibility makes services easier to reach, but it can also raise the risk of mistaken self-diagnosis.
KaynakSource: Sandra et al. Psychol Med, 2025
Etiketin ötesine bakmak: Dikkat sorunları ≠ DEHB
Beyond the label: attention problems ≠ ADHD
Dikkat sorunlarında değiştirilebilir etmenler de rol oynuyor.
Modifiable factors also play a part in attention problems.
- Tanısız üniversite öğrencileri
- Undiagnosed university students
- Güncel belirtiler, çocukluk öyküsü ve objektif testler birlikte değerlendirildi.
- Current symptoms, childhood history and objective tests were assessed together.
- Dikkat yakınması ≠ nörogelişimsel DEHB
- An attention complaint ≠ neurodevelopmental ADHD
- Çocukluk belirtilerinden bağımsız, DEHB benzeri bir “uyum paterni” olabilir. Objektif dikkat testleri gruplar arasında farklı değildi.
- There may be an ADHD-like “adaptation pattern” that is independent of childhood symptoms. Objective attention tests did not differ between groups.
- Yaşam tarzı ve psikososyal etkenler
- Lifestyle and psychosocial factors
- Uyku kalitesi, ekran süresi, stres ve kaygı DEHB belirtilerine katkı sağladı.
- Sleep quality, screen time, stress and anxiety contributed to ADHD symptoms.
KaynakSource: Alp et al. Psychiatry Res, 2026
DEHB tanısının ve tedavisinin önemi
Why diagnosing and treating ADHD matters
JAMA Network dergilerinde yayımlanan iki büyük kohort çalışması
Two large cohort studies in JAMA Network journals
- En yaygın nörogelişimsel bozukluk
- The most common neurodevelopmental disorder
- Genetik yatkınlık baskındır ve yürütücü işlevlerde güçlükle seyreder. Ruhsal, bedensel ve sosyal sorunlarla birlikteliği artmıştır.
- Genetic factors are strong, and it involves difficulties with executive functions. It more often comes with mental, physical and social problems.
- Tedaviyle gerçek yaşam riskleri azalıyor
- Treatment lowers real-life risks
- Madde kullanımı, kendine zarar verme, trafik kazaları ve suç davranışları azalıyor.
- Substance use, self-harm, traffic crashes and criminal behaviour decrease.
- Tedaviyle ölüm riski azalıyor
- Treatment lowers mortality
- İki yıllık izlemde tüm nedenlere bağlı ölüm riski daha düşüktü. Özellikle intihar, kaza ve zehirlenme gibi doğal olmayan nedenlere bağlı ölümler azaldı.
- Over two years of follow-up, all-cause mortality was lower, especially deaths from unnatural causes such as suicide, accidents and poisoning.
KaynakSource: Li et al. JAMA, 2024; Li et al. JAMA Psychiatry, 2025
“Aşırı mı, eksik mi?” sorusu yeterli değil
“Over or under?” is not the right question
Tanı tartışması dar bir çerçeve sunuyor.
The debate about diagnosis offers a narrow frame.
- Tanı klinik karar için faydalıdır
- Diagnosis helps clinical decisions
- Ancak tanı eşiği, gençlerin ve erişkinlerin ihtiyaçlarına tek başına çözüm üretmez.
- But a diagnostic threshold alone does not meet the needs of young people and adults.
- Belirtiler bir süreklilik üzerindedir
- Symptoms lie on a continuum
- Keskin bir eşik belirlemek zordur; belirtiler arttıkça risk ve işlev kaybı da artar.
- A sharp cut-off is hard to set; risk and impairment rise as symptoms increase.
- DEHB’yi küçümsemek tehlikelidir
- Downplaying ADHD is dangerous
- Ruhsal ve bedensel hastalıklarla, eğitim, iş ve sosyal yaşamdaki kayıplarla ilişkilidir.
- It is linked to mental and physical illness and to losses in education, work and social life.
- Aşırı tanı tartışması DEHB’ye özgü değildir
- Overdiagnosis debates are not unique to ADHD
- Hipertansiyon ve obezite gibi durumlarda da eşik değerler ve müdahale sınırları tartışılır. Modern tıp, erken müdahaleyle yaşam süresini ve yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.
- Thresholds and treatment limits are debated for conditions such as hypertension and obesity too. Modern medicine aims to extend life and improve its quality through early intervention.
KaynakSource: Thapar. Child Adolesc Ment Health, 2026
Bu yazı, Instagram’da paylaşılan görsel dizinin metninden uyarlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz.
Adapted from an Instagram series (in Turkish). General information only; it does not replace a medical assessment.